{"id":11364,"date":"2019-08-27T13:29:06","date_gmt":"2019-08-27T16:29:06","guid":{"rendered":"http:\/\/controversia.com.br\/?p=11364"},"modified":"2019-08-25T19:33:27","modified_gmt":"2019-08-25T22:33:27","slug":"seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/","title":{"rendered":"Seguimos como son\u00e2mbulos e estamos indo rumo ao desastre, diz Edgar Morin"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00darsula Passos<\/strong> &#8211; Edgar Morin \u00e9 um dos mais importantes e relevantes pensadores vivos. Prestes a completar 98 anos, em julho, segue escrevendo e expondo ideias em confer\u00eancias em universidades e eventos.<\/p>\n<p>O franc\u00eas de origem judaica \u00e9 um grande intelectual p\u00fablico, sempre disposto a participar do debate, seja ele sobre o conflito na Palestina, cinema, transg\u00eanicos, aquecimento global ou imigra\u00e7\u00e3o.<\/p>\n<p>Morin deve boa parte de seu sucesso ao pensamento complexo, conceito defendido por ele segundo o qual o conhecimento s\u00f3 \u00e9 poss\u00edvel pela transdisciplinaridade.<\/p>\n<p>Essa ideia impactou o pensamento sobre educa\u00e7\u00e3o no mundo todo. Tanto que, em 1999 foi convidado pela Unesco a escrever um livro explicitando as modifica\u00e7\u00f5es que julga necess\u00e1rias na educa\u00e7\u00e3o: \u201cOs Sete Saberes Necess\u00e1rios \u00e0 Educa\u00e7\u00e3o no Futuro\u201d, dispon\u00edvel em portugu\u00eas.<\/p>\n<p>Morin conversou com a\u00a0<strong>Folha<\/strong>\u00a0em S\u00e3o Paulo, onde esteve na semana passada para uma confer\u00eancia sobre prazer est\u00e9tico e arte no Sesc. Ao longo da entrevista, acompanhado por uma caipirinha, sorriu bastante e bateu na mesa em momentos de indigna\u00e7\u00e3o.<\/p>\n<p><strong>O senhor frequentemente fala da prosa e da poesia na vida, sendo a prosa a sobreviv\u00eancia, o cotidiano do que somos obrigados a fazer, e a poesia, as rela\u00e7\u00f5es de afeto, o jogo. O espa\u00e7o da poesia est\u00e1 diminuindo e a prosa est\u00e1 ganhando?\u2002<\/strong><\/p>\n<p>Ela n\u00e3o poder\u00e1 jamais vencer totalmente, mas eu diria que a prosa fez progressos consider\u00e1veis com a industrializa\u00e7\u00e3o n\u00e3o s\u00f3 do trabalho mas da vida, com a burocratiza\u00e7\u00e3o que encerra as pessoas num pequeno espa\u00e7o especializado, com a t\u00e9cnica, que se serviu tanto dos homens quanto dos materiais.<\/p>\n<p>Mas h\u00e1 uma resist\u00eancia da poesia na vida privada, nas rela\u00e7\u00f5es amorosas, de amizade, nos afetos, no prazer do jogo, no futebol, por exemplo. H\u00e1 momentos de ambiguidade e devemos resistir a esse progresso enorme da prosa, que significa uma degrada\u00e7\u00e3o da qualidade de vida.<\/p>\n<p><strong>O senhor tem uma conta bastante ativa no Twitter; ela \u00e9 uma ferramenta de divulga\u00e7\u00e3o de seu trabalho?\u2002<\/strong><\/p>\n<p>\u00c9 uma forma de me expressar, de expressar ideias que me ocorrem, rea\u00e7\u00f5es que tenho frente a acontecimentos e de uma forma muito concentrada. \u00c9 um exerc\u00edcio de estilo, que permite que eu expresse e comunique aos outros o que penso e vejo em diferentes momentos do dia.<\/p>\n<p><strong>O senhor fala de um mundo padronizado, uniformizado. Como ficam o pensamento e a arte?\u2002<\/strong><\/p>\n<p>Vivemos uma crise do pensamento. Aprendemos em nosso sistema de ensino a conhecer separando as coisas de maneira herm\u00e9tica segundo disciplinas. Os grandes problemas, por\u00e9m, requerem associar os conhecimentos vindos de disciplinas diversas. Isso n\u00e3o \u00e9 poss\u00edvel dada a l\u00f3gica que comanda nosso modo de conhecer e de pensar.<\/p>\n<p>Temos uma crise do pensamento que se manifesta no vazio total do pensamento pol\u00edtico, ainda que, h\u00e1 coisa de um s\u00e9culo, houvesse pensadores pol\u00edticos que, mesmo quando se equivocavam, tentavam compreender o mundo, como Karl Marx e Tocqueville.<\/p>\n<p>Meu esfor\u00e7o nas minhas obras \u00e9 tentar efetivamente esse pensamento. O que estamos vivendo? O que est\u00e1 acontecendo? Para onde estamos indo? Claro que n\u00e3o posso fazer profecias, mas vejo o risco nas possibilidades que se abrem diante de n\u00f3s.<\/p>\n<p><strong>Qual o maior desafio do ensino?\u2002<\/strong><\/p>\n<p>N\u00e3o inserimos no programa temas que podem ajudar os jovens, sobretudo quando virarem adultos, a enfrentar os problemas da vida. Distribu\u00edmos o conhecimento, mas n\u00e3o dizemos que ele pode ser uma forma de traduzir a realidade e que podemos cair no erro e na ilus\u00e3o.<\/p>\n<p>N\u00e3o ensinamos a compreens\u00e3o do outro, que \u00e9 fundamental nos nossos dias, n\u00e3o ensinamos a incerteza, o que \u00e9 o ser humano, como se nossa identidade humana n\u00e3o fosse de nenhum interesse. As coisas mais importantes a saber n\u00e3o se ensinam.<\/p>\n<p><strong>O senhor disse em uma confer\u00eancia recente que a democracia ficou rasa e que a consci\u00eancia democr\u00e1tica est\u00e1 degradada. Esse diagn\u00f3stico vale para o mundo todo? Como chegamos a isso?<\/strong><\/p>\n<p>Chegamos progressivamente, primeiro porque as antigas concep\u00e7\u00f5es pol\u00edticas se deterioraram e chegamos a uma pol\u00edtica da urg\u00eancia e do imediato. E, como sempre digo, ao sacrificar o essencial pelo que \u00e9 urgente, acaba-se por esquecer a urg\u00eancia do essencial.<\/p>\n<p>A crise da democracia se deve aos enormes poderes do dinheiro terem levado a casos de corrup\u00e7\u00e3o em todo lugar. O vazio do pensamento, somado a essa corrup\u00e7\u00e3o, leva a uma perda de confian\u00e7a na democracia, e isso favoreceu os regimes neoautorit\u00e1rios, como vimos na Turquia, R\u00fassia, Hungria e como vemos agora na crise da democracia no Peru e no Brasil.<\/p>\n<p>A regress\u00e3o hist\u00f3rica come\u00e7ou muito fortemente com os anos Thatcher e Reagan, que no fim do s\u00e9culo passado impuseram a regra do liberalismo econ\u00f4mico absoluto, como se as leis da concorr\u00eancia pudessem regrar e melhorar todos os problemas sociais, mas isso s\u00f3 favoreceu a especula\u00e7\u00e3o e a for\u00e7a do dinheiro, que controla a pol\u00edtica.<\/p>\n<p>A crise da democracia \u00e9 o controle do poder pol\u00edtico pelo poder financeiro, que \u00e9 cego, que v\u00ea s\u00f3 os interesses imediatos, n\u00e3o tem consci\u00eancia do destino da humanidade. A prova \u00e9 a degrada\u00e7\u00e3o da biosfera, que \u00e9 evidente, e que vemos na degrada\u00e7\u00e3o da Amaz\u00f4nia ou na polui\u00e7\u00e3o das cidades, por exemplo, mas que \u00e9 ignorada em detrimento de um benef\u00edcio imediato. Assim, damo-nos conta de que vivemos em uma \u00e9poca de cegueira e de sonambulismo. Isso participa na crise da democracia.<\/p>\n<p>Eu vivi \u2014sou muito velho, como sabe\u2014 nos anos 1930 e 1940, um per\u00edodo da ascens\u00e3o da guerra, v\u00ednhamos de uma \u00e9poca em que acredit\u00e1vamos estar em paz, mas numa crise econ\u00f4mica enorme que provocou a chegada de Hitler ao poder por vias democr\u00e1ticas.<\/p>\n<p>Vivemos esse per\u00edodo como son\u00e2mbulos, sem saber que \u00edamos em dire\u00e7\u00e3o ao desastre. Continuamos como son\u00e2mbulos e estamos indo rumo ao desastre, em condi\u00e7\u00f5es diferentes. O que \u00e9 certo \u00e9 o desastre ecol\u00f3gico, e o desastre dos fanatismos.<\/p>\n<div>\n<p>A menos que as pessoas tomem consci\u00eancia da comunidade de destino dos humanos sobre a Terra, as pessoas se fechar\u00e3o em suas identidades religiosas, \u00e9tnicas etc. Vivemos um per\u00edodo obscuro da hist\u00f3ria, a \u00fanica consola\u00e7\u00e3o \u00e9 que esses per\u00edodos obscuros n\u00e3o s\u00e3o eternos.<\/p>\n<p><strong>Vemos hoje uma pol\u00edtica das identidades. Como conciliar a democracia, o esp\u00edrito republicano e as lutas identit\u00e1rias?\u2002<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<p>Uma na\u00e7\u00e3o \u00e9 sempre a unidade de diversidades. Se n\u00e3o se v\u00ea a unidade, ela se empobrece e perde sua diversidade, e se s\u00f3 se v\u00ea a diversidade, ela perde a unidade. O comunitarismo \u00e9 uma forma degenerada da diversidade necess\u00e1ria, \u00e9 uma forma fechada para uma demanda \u00a0justa de se manter ligado a suas origens. Infelizmente hoje perdemos a no\u00e7\u00e3o de unidade. Quando as comunidades se tornam importantes, elas esquecem a unidade nacional na qual se encontram.<\/p>\n<p>Estamos numa \u00e9poca de interdepend\u00eancia. Concordo que as na\u00e7\u00f5es devam seguir soberanas, mas com soberania relativa, e n\u00e3o absoluta. Desde que haja um problema que diga respeito a toda a esp\u00e9cie humana, as na\u00e7\u00f5es deveriam subordinar seus interesses ao interesse coletivo.<\/p>\n<p><strong>O senhor j\u00e1 disse algumas vezes que o sul global, como chama, representa um pensamento anti-hegem\u00f4nico. Ainda \u00e9 o caso com a globaliza\u00e7\u00e3o?<\/strong><\/p>\n<p>A globaliza\u00e7\u00e3o \u00e9 a hegemonia dos valores do norte sobre o sul, \u00e9 a continua\u00e7\u00e3o, por meios econ\u00f4micos, da coloniza\u00e7\u00e3o, que era pol\u00edtica. O sul deve resguardar o que conseguir \u2014como os modos de viver\u2014 como resist\u00eancia \u00e0 hiperfor\u00e7a da t\u00e9cnica, do lucro, do sucesso, e deve conservar a no\u00e7\u00e3o de poesia na vida, essa \u00e9 a miss\u00e3o do sul.<\/p>\n<p><strong>Como fazer isso em pa\u00edses pobres, de democracias inst\u00e1veis, pa\u00edses menos expressivos no jogo pol\u00edtico global?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00e3o h\u00e1 uma receita. \u00c9 preciso resguardar o que h\u00e1 de resist\u00eancia, valores universalistas, humanistas e planet\u00e1rios, guard\u00e1-los enquanto preparamos tempos melhores.<\/p>\n<div>\n<p>Estamos num movimento perp\u00e9tuo no qual h\u00e1 um conflito entre as for\u00e7as de uni\u00e3o, de abertura, de democracia, fraternidade, e as for\u00e7as de luta, de desprezo, de degrada\u00e7\u00e3o e de morte. Esse conflito, como dizia Freud, entre Eros e T\u00e2natos, \u00e9 um conflito que existe desde o come\u00e7o do universo e vai continuar. A quest\u00e3o \u00e9 saber de que lado se est\u00e1. Essa \u00e9 a \u00fanica quest\u00e3o, o futuro ningu\u00e9m conhece.<\/p>\n<p><strong>Como pensar modos de combater as fake news?<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<p>As fake news n\u00e3o t\u00eam nada de novo, sempre houve not\u00edcias falsas. Durante uma dezena de anos a Uni\u00e3o Sovi\u00e9tica dava informa\u00e7\u00f5es falsas sobre o que acontecia com ela, a China de Mao Tse-tung tamb\u00e9m, o sistema hitlerista escondeu os campos de concentra\u00e7\u00e3o. As mentiras pol\u00edticas e as not\u00edcias falsas n\u00e3o s\u00e3o novas, s\u00e3o banais, o novo \u00e9 a internet, a difus\u00e3o de not\u00edcias que podem vir de qualquer lugar.<\/p>\n<p>O problema \u00e9 que, se quisermos informar o mundo, precisamos de pluralidade de fontes de informa\u00e7\u00e3o e pluralidade de opini\u00f5es. Precisamos de uma imprensa diversa, com opini\u00f5es diversas, para que possamos fazer escolhas. Quando a imprensa perde sua diversidade, quando ela \u00e9 controlada pela for\u00e7a do dinheiro, h\u00e1 uma diminui\u00e7\u00e3o do conhecimento e da informa\u00e7\u00e3o.<\/p>\n<p><strong>O senhor sempre menciona o deus espinosano, que \u00e9 intr\u00ednseco ao mundo, e n\u00e3o exterior a ele. Mesmo com toda a t\u00e9cnica e ci\u00eancia que temos, as pessoas seguem com suas cren\u00e7as num deus transcendental&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Todas as sociedades, desde a pr\u00e9-hist\u00f3ria, t\u00eam uma religi\u00e3o, uma cren\u00e7a na vida ap\u00f3s a morte. A religi\u00e3o traz pela reza um sentimento que d\u00e1 calma. Marx tinha raz\u00e3o ao dizer que a religi\u00e3o \u00e9 o suspiro da criatura infeliz.<\/p>\n<p>Com a morte do comunismo, houve um retorno das religi\u00f5es. Temos o retorno dos evang\u00e9licos aqui no Brasil, do islamismo. Nos pa\u00edses \u00e1rabes houve movimentos laicos enormes, mas tudo deu errado. A religi\u00e3o ganha onde a democracia falha, a revolu\u00e7\u00e3o fracassa, o mundo moderno falha. A religi\u00e3o triunfa no fracasso da modernidade.<\/p>\n<p><strong>Como aceitar a incerteza e lidar com a ang\u00fastia ou at\u00e9 mesmo o cinismo que adv\u00e9m disso?<\/strong><\/p>\n<p>Mais do que sucumbir \u00e0 incerteza, que nos d\u00e1 ang\u00fastia e medo, e que nos leva a buscar culpados e bodes expiat\u00f3rios, \u00e9 preciso enfrentar a incerteza com coragem, com ideias humanistas de fraternidade. As ci\u00eancias acharam formas de encontrar certezas em incertezas. Eu digo sempre que a vida \u00e9 uma navega\u00e7\u00e3o num oceano de incertezas passando por arquip\u00e9lagos de certezas. Assim \u00e9 a vida, n\u00e3o se pode mascarar a realidade.<\/p>\n<p><strong>\u00c0s v\u00e9speras de completar 98 anos, o que o estimula a continuar escrevendo e dando confer\u00eancias?<\/strong><\/p>\n<div>\n<p>H\u00e1 um dem\u00f4nio em mim, uma for\u00e7a no meu interior de intensa curiosidade. Eu conservei uma curiosidade da inf\u00e2ncia \u2014eu tive um grande choque aos dez anos com a morte da minha m\u00e3e, eu envelheci muito, mas tamb\u00e9m isso me bloqueou na inf\u00e2ncia com a curiosidade e o amor pelo jogo. A sorte do mundo \u00e9 cada vez mais incerta, n\u00e3o sabemos aonde vamos, ent\u00e3o n\u00e3o podemos n\u00e3o estar preocupados com o futuro da esp\u00e9cie humana sobre a Terra.<\/p>\n<p><strong>Ainda h\u00e1 lugar para utopias?<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<p>H\u00e1 duas utopias. A m\u00e1 e a boa. A m\u00e1 \u00e9 sonhar com uma sociedade perfeita, totalmente harmonizada; isso n\u00e3o \u00e9 poss\u00edvel. Mesmo numa sociedade melhor, sempre haver\u00e1 conflitos. A perfei\u00e7\u00e3o n\u00e3o est\u00e1 no universo, n\u00e3o est\u00e1 na humanidade.<\/p>\n<p>A boa utopia \u00e9 sonhar com coisas imposs\u00edveis mas que s\u00e3o, de certa forma, poss\u00edveis intelectualmente.<br \/>\nPor exemplo, hoje h\u00e1 muita fome, mas poder\u00edamos alimentar toda a humanidade, basta desenvolver as culturas, a agricultura org\u00e2nica. \u00c9 poss\u00edvel criar uma sociedade nova com a paz sobre a Terra, podemos pensar no fim dos conflitos entre na\u00e7\u00f5es; essa \u00e9 uma boa utopia. Um mundo que n\u00e3o seja totalmente dominado pelo poder econ\u00f4mico e que seja mais fraterno \u2014\u00e9 preciso ainda ter utopias.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00darsula Passos &#8211; Edgar Morin \u00e9 um dos mais importantes e relevantes pensadores vivos. Prestes a completar 98 anos, em julho, segue escrevendo e expondo ideias em confer\u00eancias em universidades e eventos. O franc\u00eas de origem judaica \u00e9 um grande intelectual p\u00fablico, sempre disposto a participar do debate, seja ele sobre o conflito na Palestina, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11365,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[8],"tags":[54],"class_list":["post-11364","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sociedade","tag-comportamento"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Seguimos como son\u00e2mbulos e estamos indo rumo ao desastre, diz Edgar Morin - Controversia<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pt_PT\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Seguimos como son\u00e2mbulos e estamos indo rumo ao desastre, diz Edgar Morin - Controversia\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00darsula Passos &#8211; Edgar Morin \u00e9 um dos mais importantes e relevantes pensadores vivos. Prestes a completar 98 anos, em julho, segue escrevendo e expondo ideias em confer\u00eancias em universidades e eventos. O franc\u00eas de origem judaica \u00e9 um grande intelectual p\u00fablico, sempre disposto a participar do debate, seja ele sobre o conflito na Palestina, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Controversia\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Controversiascontemporaneas\/\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Controversiascontemporaneas\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-08-27T16:29:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/controversia.com.br\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/edgard-morin.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"975\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"457\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Ricardo Alvarez\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@https:\/\/twitter.com\/contro_versia\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@contro_versia\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Ricardo Alvarez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tempo estimado de leitura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ricardo Alvarez\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/890416adf48f0d52618900e97e15edf2\"},\"headline\":\"Seguimos como son\u00e2mbulos e estamos indo rumo ao desastre, diz Edgar Morin\",\"datePublished\":\"2019-08-27T16:29:06+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/\"},\"wordCount\":2074,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/890416adf48f0d52618900e97e15edf2\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/controversia.com.br\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/08\\\/edgard-morin.png?fit=975%2C457&ssl=1\",\"keywords\":[\"Comportamento\"],\"articleSection\":[\"Sociedade\"],\"inLanguage\":\"pt-PT\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/\",\"name\":\"Seguimos como son\u00e2mbulos e estamos indo rumo ao desastre, diz Edgar Morin - Controversia\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/controversia.com.br\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/08\\\/edgard-morin.png?fit=975%2C457&ssl=1\",\"datePublished\":\"2019-08-27T16:29:06+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pt-PT\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pt-PT\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/controversia.com.br\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/08\\\/edgard-morin.png?fit=975%2C457&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/controversia.com.br\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/08\\\/edgard-morin.png?fit=975%2C457&ssl=1\",\"width\":975,\"height\":457},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/2019\\\/08\\\/27\\\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"In\u00edcio\",\"item\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Seguimos como son\u00e2mbulos e estamos indo rumo ao desastre, diz Edgar Morin\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/\",\"name\":\"Controversia\",\"description\":\"Um site de leitura e debate\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/890416adf48f0d52618900e97e15edf2\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pt-PT\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/890416adf48f0d52618900e97e15edf2\",\"name\":\"Ricardo Alvarez\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pt-PT\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/Plano-de-Fundo-1015x1024.png\",\"url\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/Plano-de-Fundo-1015x1024.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/Plano-de-Fundo-1015x1024.png\",\"width\":1015,\"height\":1024,\"caption\":\"Ricardo Alvarez\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/controversia.com.br\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/05\\\/Plano-de-Fundo-1015x1024.png\"},\"description\":\"Professor, mestre em geografia urbana pela USP e criador do site Controv\u00e9rsia e escreve semanalmente.\",\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/controversia.com.br\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Controversiascontemporaneas\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/controversia\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/https:\\\/\\\/twitter.com\\\/contro_versia\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Seguimos como son\u00e2mbulos e estamos indo rumo ao desastre, diz Edgar Morin - Controversia","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/","og_locale":"pt_PT","og_type":"article","og_title":"Seguimos como son\u00e2mbulos e estamos indo rumo ao desastre, diz Edgar Morin - Controversia","og_description":"\u00darsula Passos &#8211; Edgar Morin \u00e9 um dos mais importantes e relevantes pensadores vivos. Prestes a completar 98 anos, em julho, segue escrevendo e expondo ideias em confer\u00eancias em universidades e eventos. O franc\u00eas de origem judaica \u00e9 um grande intelectual p\u00fablico, sempre disposto a participar do debate, seja ele sobre o conflito na Palestina, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/","og_site_name":"Controversia","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Controversiascontemporaneas\/","article_author":"https:\/\/www.facebook.com\/Controversiascontemporaneas\/","article_published_time":"2019-08-27T16:29:06+00:00","og_image":[{"width":975,"height":457,"url":"https:\/\/controversia.com.br\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/edgard-morin.png","type":"image\/png"}],"author":"Ricardo Alvarez","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@https:\/\/twitter.com\/contro_versia","twitter_site":"@contro_versia","twitter_misc":{"Escrito por":"Ricardo Alvarez","Tempo estimado de leitura":"10 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/"},"author":{"name":"Ricardo Alvarez","@id":"https:\/\/controversia.com.br\/#\/schema\/person\/890416adf48f0d52618900e97e15edf2"},"headline":"Seguimos como son\u00e2mbulos e estamos indo rumo ao desastre, diz Edgar Morin","datePublished":"2019-08-27T16:29:06+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/"},"wordCount":2074,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/controversia.com.br\/#\/schema\/person\/890416adf48f0d52618900e97e15edf2"},"image":{"@id":"https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/controversia.com.br\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/edgard-morin.png?fit=975%2C457&ssl=1","keywords":["Comportamento"],"articleSection":["Sociedade"],"inLanguage":"pt-PT","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/","url":"https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/","name":"Seguimos como son\u00e2mbulos e estamos indo rumo ao desastre, diz Edgar Morin - Controversia","isPartOf":{"@id":"https:\/\/controversia.com.br\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/controversia.com.br\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/edgard-morin.png?fit=975%2C457&ssl=1","datePublished":"2019-08-27T16:29:06+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pt-PT","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pt-PT","@id":"https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/#primaryimage","url":"https:\/\/i0.wp.com\/controversia.com.br\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/edgard-morin.png?fit=975%2C457&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/controversia.com.br\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/edgard-morin.png?fit=975%2C457&ssl=1","width":975,"height":457},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/controversia.com.br\/2019\/08\/27\/seguimos-como-sonambulos-e-estamos-indo-rumo-ao-desastre-diz-edgar-morin\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"In\u00edcio","item":"https:\/\/controversia.com.br\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Seguimos como son\u00e2mbulos e estamos indo rumo ao desastre, diz Edgar Morin"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/controversia.com.br\/#website","url":"https:\/\/controversia.com.br\/","name":"Controversia","description":"Um site de leitura e debate","publisher":{"@id":"https:\/\/controversia.com.br\/#\/schema\/person\/890416adf48f0d52618900e97e15edf2"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/controversia.com.br\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pt-PT"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/controversia.com.br\/#\/schema\/person\/890416adf48f0d52618900e97e15edf2","name":"Ricardo Alvarez","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pt-PT","@id":"https:\/\/controversia.com.br\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Plano-de-Fundo-1015x1024.png","url":"https:\/\/controversia.com.br\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Plano-de-Fundo-1015x1024.png","contentUrl":"https:\/\/controversia.com.br\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Plano-de-Fundo-1015x1024.png","width":1015,"height":1024,"caption":"Ricardo Alvarez"},"logo":{"@id":"https:\/\/controversia.com.br\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Plano-de-Fundo-1015x1024.png"},"description":"Professor, mestre em geografia urbana pela USP e criador do site Controv\u00e9rsia e escreve semanalmente.","sameAs":["http:\/\/controversia.com.br","https:\/\/www.facebook.com\/Controversiascontemporaneas\/","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/controversia\/","https:\/\/x.com\/https:\/\/twitter.com\/contro_versia"]}]}},"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/controversia.com.br\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/edgard-morin.png?fit=975%2C457&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11364","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11364"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11364\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11366,"href":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11364\/revisions\/11366"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11365"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11364"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11364"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/controversia.com.br\/pt\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11364"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}